22 Ocak Geçmişte Bugün

871 – Basing Savaşı: Danimarkalı istilacı Vikingler, Anglosakson Kralı Ethelred of Wessexkomutasındaki Anglosaksonları Basing’de yendi.

1263 – Selefi anlayışın en önemli âlimlerinden, Arap İslâm âlimi İbn Teymiye, Şanlıurfa Harran’da (Miladi 22 Ocak 1263) Hicrî takvime göre 661 yılının 10 Rebiulevvel’inde doğmuştur. (ö. 1328)

1666 – Hindistan’da kurulmuş olan Babür İmparatorluğu’nun 5. Hükümdarı, genç yaşta ölen eşi Ercümend Bânû Begüm için Taç Mahal’i yaptıran Şah-ı Cihan, 74 yaşında Agra’da hayatını kaybetti. (d. 1592)

Halifelik Osmanlı’ya Geçti

1517 –  Osmanlı Devleti ile Memlûk Sultanlığı arasında Ridaniye Savaşı, 22 Ocak 1517 tarihinde gerçekleşti. Yavuz Sultan Selim (I. Selim) komutasında Osmanlı Ordusu, Ridaniye Savaşında Memluk Ordularını yendi. Bu savaşın ardından, halifelik Osmanlılara geçmiş oldu.

1580 – 16. yüzyılda namaz vakitlerinin belirlenmesi, kıble yönünün tayin edilmesi ve takvimin hazırlanması için gözlemevi olarak kurulan İstanbul Rasathanesi (Takiyüddin’in Rasathanesi), III. Murat tarafından yıktırıldı.

1647 – Osmanlı devlet adamı ve Sultan İbrahim döneminde kaptan-ı derya görevi yapan denizci Koca Musa Paşa, Venedik filosu ile yaptığı bir deniz savaşında hayatını kaybetti. Cenazesi Üsküdar’a getirilip defnedildi.(d. ?)

1842 – Osmanlı Devleti’nde veteriner hekimlik, süvari okullarına bazı veteriner hekimliği dersleri konulması ile ilk kez Baytar Mektebi (Veteriner fakültesi) açıldı.

1901 – 19. yüzyılda Büyük Britanya ve İrlanda Birleşik Krallık Kraliçesi, 63 yıl süre ile saltanat sürmüş hükümdar Victoria, 82 yaşında vefat etti. (d. 1819)

1905 – Birinci Rus devrimi başladı. Kanlı Pazar olarak adlandırılan olaylarda 22 Ocak 1905 günü Çar birliklerinin Kışlık Saray’a dilekçe vermek için yürüyüşe geçen işçilere ateş açmaları sonucu binlerce kişi öldü.

Bunun üzerine ayaklanmalar baş gösterdi ve silahsız insanların üzerine ateş açan Çarlık askerleri 1905 Devriminin ilk kıvılcımını ateşlemiş oldu.

1930 – Gazi ve Türklük aleyhine yayın yapmaktan dolayı, aylık edebiyat ve magazin dergisi olan Resimli Ay dergisi aleyhine dava açıldı.

İlk Türkçe Kur’an Tercümesinin okunması

1932 – Kur’an’ın Türkçe tercümesi, ilk kez Hafız Yaşar (Okur) tarafından kalabalık bir cemaatin katılımıyla İstanbul’daki Yerebatan Camii’nde okundu.

Hafız Yaşar Okur, “Euzü besmele” çekerek Yasin Suresi’ni Arapça olarak yarısına kadar okuduktan sonra: “Müşfik ve Rahim olan Allah’ın ismiyle” şeklinde Türkçe olarak besmele çekmiş ve Yasin Suresi’ni Rast Makamında okumuştu. Bundan 8 gün sonra, 30 Ocak 1932 tarihinde ise ilk Türkçe ezan, Hafız Rıfat Bey tarafından Fatih Camii’nde okundu.

1938 – Türkiye mimarlık tarihinin önemli yapılarından biri olan ve mimar Sedad Hakkı Eldem tarafından tasarlanan Yalova Termal Oteli açıldı.

1939 – Columbia Üniversitesi’nden bir grup bilim insanı, uranyum atomunu parçalamayı başardı.

1942 – Türkçe yazım kuralları ve doğru yazım kılavuzu olan İmla Kılavuzu’nun tüm okul ve iş yerlerinde kullanılması hakkında genelge yayımlandı.

1946 – Ampul satışları serbest bırakıldı.

1949 – Çinli devrimci ve siyasetçi Mao Zedung orduları ile Kızıl Ordu Pekin’i aldı.

1950 – İstanbul grekoromen güreş takımı, İstanbul’da Paris takımını 7-1 yendi.

1952 – Dünyanın ilk jet yolcu uçağı olan de Havilland Comet, BOAC Havayolu Şirketi’nin filosunda hizmete girdi.

1953 – Teşkilatlanma amacı “Allah, vatan, tarih, dil, an’ane, sanat, aile, ahlâk, hürriyet ve millî mukaddesat” esaslarına dayanan Türkiye Milliyetçiler Derneği kapatıldı. Derneğin üyesi bulunan Hüseyin Üzmez, 1953 yılında Malatya’da ünlü gazeteci Ahmet Emin Yalman’a suikast düzenlediğinde, dernek hakkında da dava açıldı ve bu nedenle derneğin kapatılmasına karar verildi.

1957 – İsrail Ordusu Sina Yarımadası’ndan çekilmekle birlikte, Gazze Şeridi’ndeki işgalini sürdürdü.

1959 – İzmir Toplu Basın Mahkemesi, Demokrat İzmir gazetesi Yazı İşleri Müdürü Şeref Bakşık’a 15 gün, gazetenin sahibi Adnan Düvenci’ye ise, 1 yıl mahkûmiyet cezası verdi.

1959 – Kadın avukatlar, Refik Erduran’a “Bir Kilo Namus” adlı yapıtı nedeniyle açtıkları davadan vazgeçtiler.

1965 – Yeni Seçim Kanunu Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde kabul edildi. Yeni Seçim Kanunu millî bakiye sistemini ve birleşik oy pusulası kullanımını öngörüyor.

1969 – Fikir Kulüpleri Federasyonu’nun “Türk Halkına Mektup” başlıklı bildirisi toplatıldı.

1969 – Teksif Sendikası’na bağlı işçiler, Defterdar Fabrikası’nda grev başlattı.

1970 – Boeing 747 ilk kez Londra’ya uçtu.

1972 – Brüksel Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmaya göre; Birleşik Krallık (İngiltere), İrlanda, Danimarka ve Norveç, 1 Ocak 1973’ten itibaren Avrupa Ekonomik Topluluğu’na (AET) üye olacaklardı.

1973 – 12 Mart dönemi Başbakanlarından Nihat Erim, İnsan Hakları Mahkemesi Türkiye Yargıçlığı’na adaydı. Çok tepki görünce adaylıktan çekildi.

1977 – İstanbul’da Saraçhane-Sultanahmet arasında, 5 bin kişinin katıldığı, “Faşizme Ölüm”yürüyüşü düzenlendi.

Tariş Olayları veya Tariş Direnişi

1980 – Tariş olayları: Grev kararı alarak üretimi durduran Tariş işçilerine yönelik güvenlik güçleri arama yapmak için TARİŞ işletmelerine girmek istemesi sonucu; 50 kişi yaralandı, 600 işçi gözaltına alındı. TARİŞ’e bağlı işyerlerinde işçiler direnişe geçti.

Tariş Olayları; İzmir’de gerçekleşen Tariş işçilerinin 1979 seçimleri sonrası kadrolaşma girişimine karşı başlattığı ve kent geneline yayılan büyük direniş ve ayaklanma hareketidir.

Tariş (Tariş İncir, Üzüm, Pamuk ve Yağlı Tohumlar Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri), Ege Bölgesi’nin incir, üzüm, pamuk, zeytin ve zeytinyağı gibi tarımsal ürünlerini değerlendirmek üzere kurulmuş olan, Türkiye’nin en eski ve en büyük üretim kooperatifidir.

1980 – Nükleer fizikçi Dr. Andrei Sakharov, SSCB’de ülke içi sürgüne gönderildi.

1981 – İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı’nca gözaltına alınan Milliyetçi İşçi Sendikaları Konfederasyonu (MİSK) yöneticilerinin tümü serbest bırakıldı.

1984 – Kullanıcı dostu grafik ara yüzü ve faresi ile bilgisayarı kullanıcılara sevdiren ilk ticari bilgisayar olan Apple Macintosh, ünlü “1984” televizyon reklam kampanyası ile tanıtılmaya başlandı.

1987 – Türkiye-Yunanistan Uyum Antlaşması, Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) adına parafe edildi.

“Tüp Bebek” Yönetmeliği’ni kabul edildi.

1987 – Yüksek Sağlık Şurası, “Tüp Bebek” Yönetmeliği’ni kabul etti ve Yüksek Sağlık Şurası, tüp bebek uygulamasının Türkiye’de de başlatılmasını kararlaştırdı.

1988 – Nâzım Hikmet’e vatandaşlık haklarının geri verilmesi için kampanya başlatıldı.

1989 – Sovyetler Birliği’nde ilk kez “Uluslararası Güzellik Yarışması” düzenlendi. Yarışmada Türkiye’yi temsil eden Meltem Hakarar birinci seçildi.

1990 – Sovyetler Birliği lideri Mihail Gorbaçov, Kızıl Ordu askerlerinin ayaklanmayı bastırmak üzere Azerbaycan’a yollandığını açıkladı.

1991 – Bir Irak scud füzesi İsrail’e düştü, 3 kişi öldü.

1996 – 8 Ocak 1996’da İstanbul’da gözaltında işkence yapılarak öldürülen Evrensel gazetesi muhabiri Türk gazeteci Metin Göktepe’yi öldürdükleri iddiasıyla biri Emniyet Amiri 24 polis gözaltına alındı.

1996 – Özgürlük ve Dayanışma Partisi (ÖDP) kuruldu. Partinin Genel Başkanlığına Kurucu Genel Başkan Doç. Dr. Ufuk Uras seçildi.

2000 – Ankara 9. Ağır Ceza Mahkemesi, DYP Şanlıurfa Milletvekili Fevzi Şıhanlıoğlu’nunölümü ile ilgili davada, MHP Milletvekili Cahit Tekelioğlu’nu 2 yıl 9 ay 10 gün ağır hapse mahkûm etti. MHP Milletvekili Mehmet Kundakçı’nın ise beraatine karar verildi.

2006 – Mersin’de hafif şiddette bir deprem meydana geldi. Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü’nden alınan bilgiye göre, saat 16.26’da, merkez üssü Akdeniz’in Mersinaçıkları olduğu belirlenen 4 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.

2006 – BM Mülteciler Yüksek Komiserliği, Yemen açıklarında kaçakları taşıyan bir teknenin alabora olması sonucu ilk belirlemelere göre 22 kişinin öldüğünü bildirdi.

2006 – Profesyonel basketbol ligi olan NBA’in şu andaki en iyi oyuncusu olan Kobe Bryant,Toronto Raptors karşısında 81 sayı atarak NBA tarihinin Wilt Chamberlain’den (100) sonra, bir maçta en çok sayı atan oyuncusu oldu.

2007 – Bağdat’taki bombalı saldırılarda 73 kişi öldü, 138 kişi yaralandı.

2008 – Ümraniye’de ele geçirilen el bombalarıyla ilgili soruşturmada emekli Tuğgeneral Veli Küçük, avukat Kemal Kerinçsiz, gazeteci Güler Kömürcü, Türk Ortodoks Patrikhanesi Basın ve Halkla İlişkiler Sözcüsü Sevgi Erenerol, Susurluk davası hükümlüsü Sami Hoştan’ın da aralarında bulunduğu 33 kişi gözaltına alındı.

Galatasaray Üniversitesi Yangını

2013 – Galatasaray Üniversitesi Saray Binası yangını. Ortaköy Çırağan Caddesi üzerinde bulunan Galatasaray Üniversitesi’nin 142 yıllık tarihi ana binasında çıkan yangında pek çok tarihî eser ve kitap ile birlikte binanın büyük bir bölümü yanarak küle dönüp kullanılamaz hâle geldi.

Binanın büyük ölçüde ahşap olması ve rüzgar, söndürme çalışmalarını olumsuz etkiledi. Yangın, itfaiyenin yaklaşık 4.5 saat süren müdahalesinin ardından söndürülebildi. Tarihi binanın büyük bir bölümünü kullanılamaz hale geldi. İstanbul Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı uzmanlarının hazırladığı 2 sayfalık raporda yangının nedeni olarak asansörün aşırı ısınan elektrik kabloları ve elektrik kontağından sebep olduğu açıklandı.

2016 – Türk siyasetçi ve TBMM eski milletvekili Kamer Genç, pankreas kanseri tedavisi gördüğü hastanede 75 yaşında hayatını kaybetti. (d. 23 Şubat 1940)

2020 – Yunanistan’da Yeni Demokrasi Partisi (ND) hükümetinin adayı Danıştay Başkanı Aikaterini Sakellaropulu, Yunanistan’ın ilk kadın cumhurbaşkanı oldu.

2022 – Canlı yayında söylediği atasözü nedeniyle “Cumhurbaşkanına hakaret” suçlamasıyla hakkında soruşturma açılan ve gözaltına alınan gazeteci Sedef Kabaş için tutuklama kararı verildi.