13 Ocak Geçmişte Bugün

1610 – İtalyan astronom, fizikçi Galileo Galilei, Jüpiter’in 4. uydusu Callisto’yu keşfetti.

1854 – Amerikalı Anthony Faas, ses çıkaran havalı çalgı aleti olan akordiyonun patentini aldı.

1863 – Kelime anlamı “üniversite” olan Darülfünun, Kimyager Derviş Paşa’nın verdiği halka açık fizik dersi ile eğitim hayatına başladı.

1888 – Amerika Birleşik Devletleri Washington’da National Geographic Cemiyeti (National Geographic Society) otuz üç kişi tarafından; “Coğrafi bilgiyi arttırmak amaçlı bir cemiyet kurmak” amacıyla kuruldu.

1920 – Sultanahmet Meydanı’nda 150 bin kişinin katıldığı büyük bir miting yapıldı.

Bu mitingin temel konusu, “İstanbul Türk’tür ve Türk kalacaktır!” sloganı etrafında toplanan İstanbul’un Türk yurdu olarak kalması talebiydi. Dönemin koşullarında:

• Osmanlı Mebusan Meclisi’nin açılışından (12 Ocak 1920) hemen bir gün sonra gerçekleşti.
• İtilaf Devletleri’nin (özellikle İngiltere’nin) İstanbul ve Boğazlar üzerinde tasarruf etme, şehri uluslararası kontrol altına alma veya paylaşma yönündeki planlarına karşı güçlü bir halk protestosu niteliğindeydi.
• Misak-ı Milli kararlarının kabulü sürecinde, Türk milletinin iradesini ve İstanbul’un Türk kalması yönündeki kararlılığını tüm dünyaya haykırmak amacıyla düzenlendi.
• İşgal altındaki İstanbul’da, Anadolu’daki Milli Mücadele’ye moral vermek, kamuoyunu harekete geçirmek ve işgalcilere karşı direniş azmini göstermek hedefleniyordu.

Konuşmacılar arasında Rıza Nur, Hamdullah Suphi Tanrıöver ve Nakıye Hanım (Nakiye Elgün) gibi isimler yer aldı. Meydanda “İzmir Türkiye’nindir, İstanbul Türklerindir” gibi dövizler taşındı, tekbirler getirildi ve coşkulu bir atmosfer hâkimdi.

1928 – Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğrenci Derneği’nin toplantısında, “Türkiye’de Türkçeden başka lisan konuşulamaz” kararı alındı.

1931 – Japon Prensi Takamutsu, Türkiye’ye geldi.

Ekmek Karnesi Uygulaması (1942)

1942 – Türkiye II. Dünya savaşına girmediği halde savaş çıkma ihtimaline karşı erkek nüfusun büyük bir bölümünün silah altına alınması ülkedeki buğday üretimini düşürdü. Ayrıca devletin savaş ihtimalini değerlendirerek seferi buğday stoku da etkili oldu.  Bu nedenle un tüketimini kontrol altına almak için ekmek karnesi uygulamasına karar verildi ve 13 Ocak 1942 tarihinde Ekmek Karnesi uygulamasına başlandı.

1943 – Maarif Vekaletine bağlı olmak üzere, 4357 sayılı kanun ile İlkokul Öğretmenleri Sağlık ve Sosyal Yardım Sandığı (İlksan) kuruldu.

1944 – Ankara Ağır Ceza Mahkemesi Sabri Yoldaş Başkanlığında 29 Nisan 1943’te açılan “Refah faciası” davası 13 Ocak 1944’de sona erdi. Amiral Mehmet Ali Ülgen ve bütün sanıklar beraat etti.

Refah Faciası olayı kısaca, Türkiye 2. Dünya Savaşı’ndan önce İngiltere’den sipariş etmiş olduğu denizaltıları teslim almakla görevli olan personeli taşıyan “Refah” şilebinin 23 Haziran 1941 de batırılması olayıdır. Mısıra giden Askeri personelin ve sivillerin olduğu “refah” gemisi Kıbrıs dolaylarında kimliği belirsiz bir denizaltıca batırıldı; 168 kişi öldü, 32 kişi kurtuldu.

1951 – Demokrat Parti’nin, komünistlere saldırısı ve TKP tevkifatı.

1956 – Adnan Menderes ve Namık Gedik hakkında 6-7 Eylül Olayları nedeniyle soruşturma açılmasını isteyen önerge reddedildi.

1957 – ABD merkezli bir Amerikan oyuncak şirketi Wham-O Şirketi, ilk frizbi‘yi üretti.

1958 – Amerika Birleşik Devletleri, uzay uydusu Explorer 1’i fırlattı.

1959 – Kadın avukatlar Refik Erduran aleyhine dava açtı. Erduran’ın “Bir Kilo Namus” adlı özel tiyatro gösterinde kadınların şeref ve haysiyetlerinin zedelendiğini ileri sürdüler.

1966 – Hürriyet gazetesi, Amerika Birleşik Devletleri Başkanı Lyndon Johnson’un, eski Başbakan İsmet İnönü’ye yazdığı mektuba ilişkin, gazeteci Cüneyt Arcayürek’in haberini yayımladı. Mektup ve İnönü’nün cevabi mektubu, 14 Ocak’ta TBMM’de görüşüldükten sonra, 15 Ocak’ta kamuoyuna açıklandı. Bu mektup 1964’teki Kıbrıs bunalımı sırasında yazılmıştı ve Lyndon Johnson mektubunda, Türkiye’nin Kıbrıs’a müdahale etmemesini istemişti.

1968 – Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) Genel Başkanı İsmet İnönü, Türkiye İşçi Partisi’ne (TİP) çattı; “Şimdi kalkmışlar kalkınma, plan, yabancı sermaye, petrol geleceği ve antiemperyalist mücadele hakkında bizimle doğru yön yarışması yapmak istiyorlar” dedi.

1969 – Devekuşu Kabare Tiyatrosu, “Bir Şehr-i İstanbul Ki” oyununu sahneye koydu.

1970 – Türkiye Öğretmenler Sendikası (TÖS) yöneticisi, Fakir Baykurt, Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı tarafından açığa alındı.

1982 – Air Florida Havayolu Şirketine ait bir Boeing 737 tipi bir yolcu uçağı, kalkıştan hemen sonra, ABD Washington’daki 14. Cadde köprüsüne çarptı ve daha sonra Potomac nehrine düştü: 78 kişi öldü.

1986 – İşkence yapanlara verilen cezaların arttırılması ve sorgu sırasında sanık avukatlarının da hazır bulunmasını öngören yasa önerisi, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde reddedildi.

1986 – Savunma sanayinin geliştirilmesi ve TSK’nın modernizasyonu amacıyla Savunma Sanayi Müsteşarlığı kuruldu.

1990 – Adıyaman ve Şanlıurfa illeri arasında, Fırat Nehri üzerinde kurulan, enerji ve sulama amaçlı Atatürk Barajı’nda su tutulmaya başlandı.

1990 – Amerika Birleşik Devletleri’nin ilk zenci valisi L. Douglas Wilder, Virjinya’da görevine başladı.

1992 – Japonya, II. Dünya Savaşı sırasında Japon askerlerinin, on binlerce Koreli kadını seks kölesi olmaya zorlamalarından ötürü özür diledi.

1993 – Irak’a karşı başlatılan ikinci harekata, İncirlik Üssü’nden kalkan “Çekiç Güç” uçakları da katıldı.

1993 – Samanyolu TV kuruldu. 2016 Türkiye askerî darbe girişimi sonrasında çıkartılan OHAL yasası kapsamında 30 Nisan 2016 gecesi kanal kapatıldı, yayın hayatına son verildi.

1994 – Ankara’da Türkiye Organ Nakli ve Yanık Tedavi Vakfı ile Haberal Eğitim Vakfı tarafından, Türkiye’nin ilk vakıf üniversitelerinden biri olan Başkent Üniversitesi kuruldu.

1994 – İstanbul Büyükşehir Belediye Başkan adayı Bedrettin Dalan, “Dolmabahçe Sarayı sanat adına bir rezalettir ve mimarı Ermeni Balyan Usta’dır” dedi. Dalan’ın bu sözlerine Mimarlar Odası tepki gösterdi.

2001 – Orta Amerika’da yer alan El Salvador’da 7,6 büyüklüğünde deprem meydana geldi. Şiddetli depremde 840 kişi öldü.

2005 – Diyarbakır Emniyet Müdürü Gaffar Okkan ile 5 polis memuru dahil 13 kişinin öldürülmesi, çok sayıda kişinin yaralanması olaylarına katıldığı iddiasıyla yargılanan Hizbullah üyesi Mehmet Fidancı, müebbet hapse mahkûm edildi.

Gaffar Okkan; Diyarbakır İl Emniyet Müdürlüğü görevinde iken 24 Ocak 2001 günü makâmından Valilik Binası’na makam aracıyla seyir hâlinde iken, kimliği belirsiz kişilerce pusuya düşürülerek açılan ateş sonucu olay yerinde hayatını kaybetmişti.

2007 – Dünyanın ilk tüp bebeği olarak 1978’de sezaryenle dünyaya getirilen Louise Brown, doğal yoldan doğum yaptı.

2007 – Japonya’nın kuzeyinde, Büyük Okyanus’ta 8,3 büyüklüğünde bir deprem meydana geldi.

2010 – Türk gazeteci, yazar ve televizyon programcısı Hulki Cevizoğlu, DSHP (Demokratik Sol Halk Partisi) Genel Başkanlığından istifa etti.

Rauf Denktaş’ın vefâtı 

2012 – Kıbrıs Türkü siyasetçi, hukukçu ve KKTC’nin kurucu Cumhurbaşkanı Rauf Raif Denktaş, solunum yetmezliği nedeniyle kaldırıldığı hastanede 87 yaşında vefat etti. (d. 1924)

2012 – Rum asıllı Türk futbolcu ve teknik direktör Lefter Küçükandonyadis, ağır zatürreye bağlı kalp yetmezliğinden tedavi gördüğü Hastanede 86 yaşında hayatını kaybetti. (d. 1925)

2021 – Amerika Birleşik Devletleri’nde cinayetten hüküm giyen Lisa Montgomery adındaki mahkum, Yüksek Mahkeme’nin onay vermesinin ardından yaklaşık 70 yıl sonra idam edilen ilk kadın mahkum oldu.

2021 – Uber’e erişim engeli Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumuna (BTK) bağlı faaliyet gösteren Erişim Sağlayıcıları Birliği (ESB) tarafından bugün resmen kaldırıldı. Uber, sarı taksilere aracılık hizmeti verebilecek ancak özel araçlara bu hizmeti veremeyecek.

Amerika menşeli özel ulaşım şirketi UBER, 16 Ekim 2019 tarihinde İstanbul 10. Asliye Ticaret Mahkemesi kararıyla faaliyetleri Türkiye’de durdurulmuş ve internet sitesine erişim engeli getirilmişti.  Mahkeme, 24 Aralık 2020 tarihinde erişim engeli kararını kaldırmıştı.

2021 – Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu Çin’den alınan CoronaVac aşısına onay vermesinin ardından, Ankara Şehir Hastanesinde Sağlık Bakanı Fahrettin Koca ve Koronavirüs Bilim Kurulu üyeleri canlı yayında aşı oldular. Türkiye’de ise aşılama programı yarın başlayacak.

2021 – ABD Temsilciler Meclisi’nde Başkan Donald Trump’ın azil oylaması başladı. Meclis’in Trump’ı azletmesi halinde, Senato’da suçlu olup olmadığına yönelik bir yargılama gerçekleştirilecek ve oylama yapılacak.